Nikt chyba nie zaprzeczy, że planowanie, zakładanie i kształtowanie ogrodów jest nie lada sztuką, zaś wiele założeń ogrodowych zasługuje na miano dzieła sztuki. Wszystkie te procesy odbywają się przy pomocy elementów przyrodniczych, architektonicznych i rzeźbiarskich, w tym oczywiście marmurowych. Sprawdź, jak rozwijała się sztuka ogrodowa i kiedy marmur pojawił się w niej po raz pierwszy!
Starożytne ogrodnictwo i starożytny marmur
Od wieków głównym celem sztuki ogrodniczej było zaspokajanie potrzeb estetycznych i użytkowych ludzi. Szczególnie istotną rolę odgrywały tu także takie czynniki, jak rozwój filozofii, literatura, malarstwo, a także wyznawana religia. Sztuka ogrodowa to zjawisko powstałe już w starożytności. Znali ją starożytni Egipcjanie, Persowie, Babilończycy, Grecy i Rzymianie, którzy rozwinęli ją zwłaszcza w okresie cesarstwa. Marmurowe elementy architektoniczne i rzeźby ogrodowe pojawiły się właśnie w tym okresie! Marmur (z łaciny marmor) to skała metamorficzna, która przeobraziła się z wapienia i składa się z krystalicznego kalcytu lub z dolomitów (co jest jednak rzadsze). Od wieków to niezwykle pożądany materiał budowlany i rzeźbiarski. Nic dziwnego – poza jego niezwykłą urodą, jest odporny na warunki atmosferyczne i wytrzymały, o czym mogą świadczyć rozliczne pomniki marmurowe znajdujące się w muzeach, ogrodach i świątyniach całego świata.
Daleki Wschód
Ogrodnictwo rozwinęło się w niebywały sposób na Dalekim Wschodzie. W Chinach, w Japonii i w Korei zakładano ogrody, które współgrały z rodzimym krajobrazem, ale też z ideałami filozoficznymi, religijnymi i ideologicznymi. Również kraje muzułmańskie stworzyły swoje typy w sztuce ogrodowej. Tam jednak inaczej wykorzystywano kamienie.
Ogrodnictwo w wiekach średnich
W chrześcijańskiej Europie doby średniowiecza sztuka ogrodowa rozwijała się szczególnie przy klasztorach w wirydarzach. Zakładano też ogrody świeckie przy zamkach (zwane hortus conclusus) oraz dostępne dla mieszczan publiczne ogrody miejskie, które nosiły nazwę pratum commune.
Renesans, czyli rewolucja w ogrodnictwie
Okres renesansu w Europie przyniósł znaczącą zmianę w sztuce ogrodowej. Ogrodowa rewolucja rozpoczęła się we Włoszech, czego świadectwem jest do dziś ogród w stylu włoskim, o którym pisaliśmy na blogu Marmuro® tu. We Włoszech zaczęły też powstawać duże założenia tarasowe. Marmur odgrywał w tym wypadku jedną z głównych ról, szczególnie przy infrastrukturze wodnej. Liczne fontanny ogrodowe z tego szlachetnego kamienia masowo ozdabiały ogrodowe przestrzenie.
Ogród barokowy
II połowa wieku XVII przyniosła największy rozkwit sztuki ogrodowej na terenie Francji. Tam właśnie wykształcił się typ ogrodu barokowego, zwanego ogrodem francuskim, o którym pisaliśmy tu. Twórcą tego typu ogrodu był francuski architekt krajobrazu André le Nôtre, nadworny ogrodnik króla Ludwika XIV, autor między innymi założenia ogrodowego przy pałacu wersalskim. Zaczęły podówczas powstawać założenia o olbrzymiej skali z osiowym układem geometrycznym. Marmur odegrał tu bardzo ważną rolę. W ogrodach francuskich umieszczano marmurowe fontanny ogrodowe, donice ozdobne z marmuru i rzeźby ogrodowe. Ogrody były zależne od układu urbanistycznego, najczęściej podporządkowywano je pałacom, przy których były zakładane.
Wiek XVIII – kontrolowany powrót do natury
Wraz z początkiem wieku XVIII na terenie Anglii pojawiły się ogrody, które zaczęto kształtować na motywach krajobrazu naturalnego. Związane to było z rozwijającymi się ośrodkami miejskimi i wielką rewolucją przemysłową, a co za tym idzie – chęcią powrotu do natury. Powstały wówczas ogrody w stylu angielskim, o których pisaliśmy tutaj. Od połowy XVIII wieku ogrody angielskie upowszechniły się w Europie, by wkrótce przeobrazić się w ogrody sentymentalne. W ogrodzie angielskim spotkamy marmur – z niego są wykonane elementy architektoniczne i rzeźby ogrodowe.
Różnorodny wiek XIX
XIX wiek to okres między innymi epoki romantycznej, w której powstały tzw. ogrody romantyczne. Były tajemnicze i nieregularne. Przy małej architekturze używano marmuru w formie fontann, rzeźb i donic. II połowa wieku diametralnie zmieniła podejście do ogrodnictwa, wypierając romantyczne ujęcie i propagując naturalistyczne, eklektyczne ogrody. Wówczas silnie rozwinęły się również parki publiczne.
Wiek XX i ogrodnictwo najnowsze
Początek XX wieku w sztuce ogrodowej należy łączyć z ogrodami secesyjnymi, w których dominowały pastelowe kolory i falista linia oraz secesyjne motywy ornamentalne. Rozpoczął się także okres różnicowania ogrodów i parków publicznych w ośrodkach miejskich. Możemy w nich spotkać elementy architektoniczne i rzeźby ogrodowe wykonane z marmuru. Obecnie, we współczesnych ogrodach i parkach miejskich, mamy do czynienia z nawiązaniami do stylów i tradycji. Występują układy regularne, jak i skomponowane w luźny sposób kompozycje krajobrazowe. Dziś w ogrodnictwie chętnie używa się tak luksusowego i trwałego materiału, jakim jest marmur.
Współcześnie ogród czy park to miejsce o ogromnym znaczeniu, głównie ze względu na postępującą urbanizację, rozmaite zanieczyszczenia oraz możliwość wypoczynku i rozerwania się. Ma on zatem znaczenie nie tylko kulturowe, ale też ekologiczne.
Źródło:
L. Majdecki, Ogrodowa sztuka [w:] Słownik terminologiczny sztuk pięknych, red. K. Kublaska-Sulkiewicz, wyd. V, Warszawa 2007, s. 284-285.